Historia

W 1973 roku Instytut Nauk Prawnych PAN utworzył w Poznaniu Zakład Badania Instytucji Prawnych. Inicjatorem stworzenia Zakładu, a także wyodrębnienia w nim zespołu prowadzącego badania nad prawami człowieka, był prof. dr hab. Adam Łopatka, ówczesny dyrektor INP PAN. Równolegle w ramach Zakładu powstał zespół zajmujący się prawem rodzinnym. Od początku, poza działalnością naukową, prace Zespołu koncentrowały się na upowszechnianiu wiedzy o prawach człowieka, zarówno w kraju, jak i za granicą. Na początku lat 80’ ubiegłego wieku w ramach Zespołu zostało utworzone Centrum Informacji i Dokumentacji o Prawach Człowieka, które następnie przekształcono w Poznańskie Centrum Praw Człowieka. W 1991 r. Centrum otrzymało prestiżową nagrodę Bruno Kreisky Prize for Services to Human Rights.

Pierwszym kierownikiem Zespołu a później Centrum został prof. dr hab. Zdzisław Kędzia, który pełnił tę funkcję do czasu podjęcia pracy w 1991 r. w Misji RP w Genewie, a później w Biurze Wysokiego Komisarza Praw Człowieka ONZ. Następnie Centrum kierował prof. dr hab. Leszek Wiśniewski, a po nim kierownictwo przejął prof. dr hab. Roman Wieruszewski, który sprawował je do przejścia na emeryturę w 2017 r. Jego następczynią została dr hab. Katarzyna Sękowska-Kozłowska, prof. INP PAN.

Do grona pracowników Centrum należeli m.in. prof. dr hab. Hanna Suchocka, prof. dr hab. Marek Piechowiak, dr hab. Lesław Kański, dr Renata Hliwa i dr Jelena Kondratiewa-Bryzik. Istotny wkład w jego rozwój i prace wniósł także prof. dr hab. Krzysztof Skubiszewski.

Działalność Poznańskiego Centrum Praw Człowieka od samego początku skoncentrowana była na pracy badawczej związanej z dostosowaniem polskiego prawa do międzynarodowych standardów ochrony praw człowieka (m.in. aktywny wkład pracowników Centrum we współtworzenie projektu Konstytucji RP z 1997 roku). Pracownicy Centrum pełnili wielokrotnie rolę konsultantów w procesie legislacyjnym, byli stałymi współpracownikami organizacji międzynarodowych, w szczególności w ramach ONZ, a także wielu organizacji pozarządowych i eksperckich, jak również prowadzili działalność dydaktyczną na polskich i zagranicznych uczelniach.

Wykłady pamięci Leny

Dr Lena Kondratiewa-Bryzik była osobą wyjątkową, obdarzoną przymiotami takimi jak mądrość, pracowitość i empatia. Wyróżniały ją wybitne osiągnięcia naukowe, niespożyta energia i zaangażowanie w działalność na rzecz wielu organizacji. Zginęła 3 marca 2012 roku w katastrofie kolejowej pod Szczekocinami, wracając z seminarium naukowego, które prowadziła na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Lena ukończyła studia prawnicze na Wydziale Prawa Woroneskiego Uniwersytetu Państwowego. Stopień doktora nauk prawnych uzyskała w Instytucie Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk. Od 2009 r. była jednym z filarów Poznańskiego Centrum Praw Człowieka.

Jej rozprawa doktorska na temat początków ochrony życia ludzkiego została wyróżniona w konkursie „Państwa i Prawa” i opublikowana jako monografia Początek prawnej ochrony życia ludzkiego w świetle standardów międzynarodowych (Wolters Kluwer, 2009). Była autorką licznych artykułów, glos, opinii, ekspertyz, referatów na konferencjach naukowych, a także cenioną wykładowczynią akademicką. Wagę jej dorobku naukowego potwierdziło między innymi przyznanie jej przez Fundację na Rzecz Nauki Polskiej prestiżowego stypendium dla młodych naukowców START 2011.

W swojej pracy badawczej, w ramach szeroko pojętej problematyki międzynarodowej ochrony praw człowieka, Lena zajmowała się m.in. zagadnieniami ochrony praw kobiet, ochrony przed dyskryminacją i przemocą wobec kobiet, problemami bioetycznymi.

Doroczne wykłady jej imienia, zapoczątkowane w 2013 r., są miejscem naukowej dyskusji nad zagadnieniami, którym poświęciła swoją pracę naukową i społeczną. Organizatorami wykładów są Poznańskie Centrum Praw Człowieka INP PAN, Katedra Prawa Konstytucyjnego WPAE UWr, Zakład Praw Człowieka WPiA UW, Biuro RPO, oraz Zakład Prawa Konstytucyjnego WPiA UAM.

Dotychczas w ramach cyklu wykładów pamięci dr Leny Kondratiewej-Bryzik odbyły się następujące spotkania naukowe:

2025 Obowiązki pozytywne państw w zakresie przeciwdziałania przemocy wobec kobiet, wykład dr Anny Adamskiej-Gallant (polska sędzia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka)

2024 Kiedy prawo stwarza outsiderów?, wykład otwarty dr. hab. Marty Bucholc

2023  Umiera się w byle jakim miejscu życia. Kobiety na granicy, wykład otwarty dr h.c. Hanny Machińskiej

2022  On the Rule of Law and Gender Equality in Law, wykład otwarty Prof. Susanne Baer

2021  O władzy nad władzami, czyli o wydawaniu Dziennika Urzędowego na kanwie sprawy K 1/20, wykład otwarty Mirosława Wróblewskiego

2020  Jestem feministą – prawa kobiet w działalności RPO, wykład otwarty prof. SWPS dr. hab. Adama Bodnara

2019  Prawa człowieka i granice ich prawnej ochrony, konferencja ogólnopolska

2018  Prawa człowieka w praktyce adwokackiej, wykład otwarty mec. Katarzyny Gajowniczek-Pruszyńskiej

2017  Traktując poważnie art. 18 Konstytucji, wykład otwarty prof. Ewy Łętowskiej

2016  Koncepcja autonomii seksualnej w prawie karnym, wykład prof. Moniki Płatek w ramach Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej „Kobiety w prawie”

2015  Prawo do śmierci i etyka umierania, wykład otwarty prof. Zbigniewa Szawarskiego

2014  O aktualności hasła „prawa kobiet prawami człowieka, wykład otwarty Barbary Limanowskiej

2013  Promoting women’s rights in Poland and Russia – a Polish-Russian Seminar in memory of Lena Kondratiewa-Bryzik

Biblioteka

Przy Poznańskim Centrum Praw Człowieka INP PAN działa biblioteka, która przez wiele lat była także biblioteką depozytową Rady Europy. Zbiory obejmują przede wszystkim publikacje z dziedziny praw człowieka, a także prawa rodzinnego i praw dziecka, zarówno polskie, jak i zagraniczne. Biblioteka dysponuje również zbiorami czasopism oraz orzecznictwa.

Zbiory są udostępniane w czytelni dla wszystkich zainteresowanych. Osoby zainteresowane skorzystaniem z biblioteki proszone są o wcześniejszy kontakt mailowy w celu umówienia wizyty (phrc@man.poznan.pl).